Wystąpienie wspólnika ze spółki

Odejście wspólnika ze spółki cywilnej wiąże się z koniecznością wypłaty temu wspólnikowi odpowiedniej części wspólnego majątku. Kwestię sposobu wzajemnych rozliczeń w takiej sytuacji normuje art. 871 K.c. Zgodnie z tym przepisem, wspólnikowi ustępującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w razie braku takiego oznaczenia -wartość, jaką wkład ten miał w chwili wniesienia. Nie ulega natomiast zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika. Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym ustępujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki.
Wydatki związane ze zwrotem wkładu ustępującemu wspólnikowi oraz wypłata przypadającej nań części wspólnego majątku spółki nie stanowią dla pozostałych wspólników kosztów uzyskania przychodów. Dzieje się tak przede wszystkim z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego między tymi wydatkami a uzyskaniem jakiegokolwiek przychodu przez spółkę, jak również z uwagi na to, że wydatki związane z nabyciem składników majątku, których równowartość jest przekazywana następującemu wspólnikowi, już raz zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów (np. wydatki na nabycie składników majątku trwałego lub wyposażenia wchodzącego w skład majątku wspólnego).
Część wartości majątku wspólnego, wypłacona wspólnikowi ustępującemu ze spółki stanowi dla niego przychód z działalności gospodarczej, który to przychód nie korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego. Inaczej jest natomiast w przypadku zwracanego wkładu, który zgodnie z postanowieniami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest wolny od podatku dochodowego.
Jeżeli wystąpienie wspólnika ze spółki cywilnej jest dla niego równoznaczne z wygaśnięciem źródła przychodów, jakim jest działalność gospodarcza, to po stronie tego wspólnika powstaje obowiązek zapłacenia 10-procentowegozryczałtowanego podatku od dochodu z remanentu likwidacyjnego. Remanent spółki sporządzony na dzień wystąpienia tego wspólnika będzie dla niego jednocześnie remanentem likwidacyjnym. Do przypadającej na niego wartości tego remanentu należy zastosować taki wskaźnik udziału dochodu w przychodzie, jaki wystąpił za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności. Jeżeli dochód w tym okresie nie wystąpił, bierze się pod uwagę wysokość tego wskaźnika w roku poprzedzającym wystąpienie ze spółki. Od tak ustalonego dochodu należy obliczyć podatek i odprowadzić go na konto urzędu skarbowego w terminie płatności zaliczki należnej za ostatni miesiąc prowa-dzenia działalności.
W kwestii podatku od towarów i usług, jeżeli w następstwie wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej pozostanie w niej jeszcze co najmniej dwóch wspólników, nic nie ulega zmianie. Spółka cywilna nadal pozostaje podatnikiem podatku VAT i zobowiązana jest do jego opłacania na dotychczasowych zasadach. Wspólnicy mająjednak obowiązek zgłosić zmianę danych zawartych w zgłoszeniu rejestracyjnym do urzędu skarbowego, nie później niż do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana.
Czynność polegająca na zwrocie rzeczy, które wspólnik wniósł do spółki do używania, nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Nie mamy tu bowiem do czynienia z przeniesieniem własności rzeczy, które jako przekazanie podlega podatkowi od towarów i usług. Także zwrot wkładu ustępującemu wspólnikowi nie będzie opodatkowany, trzeba jednak pamiętać, że przekazując ustępującemu wspólnikowi zamiast kwoty pieniężnej, stanowiącej odpowiednik wspólnego majątku przypadającego na tego wspólnika, określone towary, spółka traci prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego przy nabyciu tych towarów. Rozporządziła nim bowiem w sposób nie pozwalający na zaliczenie poniesionych wydatków w związku z ich nabyciem do kosztów uzyskania przychodów.
Wystąpienie wspólnika z dwuosobowej spółki cywilnej lub zmiana wspól-nika polegająca na tym, że w dwuosobowej spółce w miejsce ustępującego wspólnika wstępuje nowy, mająo wiele donioślejsze konsekwencje, zwłaszcza w podatku od towarów i usług. W doktrynie i orzecznictwie przeważa pogląd, że wystąpienie w takim przypadku wspólnika ze spółki skutkuje jej rozwiązaniem z mocy prawa. W świetle ustawy o VAT konieczne jest w tym przypadku sporządzenie spisu z natury na dzień rozwiązania spółki i odprowadzenie podatku VAT od wartości towarów własnej produkcji oraz towarów, które po nabyciu nie zostały odsprzedane i w stosunku do których przysługuje spółce prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony .